Naast Nabij-de-Dood-Ervaringen, zijn er ook andere bijzondere bewustzijns ervaringen en verschijnselen bekend. Met name rondom het levenseinde. Dit worden ook wel levenseinde ervaringen genoemd; End of Life-Experience (ELE).
Een levenseinde ervaring betreft een verzamelnaam voor verschillende soorten ervaringen en verschijnselen rond de dood van mensen (en dieren) waarvan er enkele hieronder nader worden benoemd.
Een Gedeelde-Dood-Ervaring (GDE)
Een Gedeelde-Dood-Ervaring, is zoals een NDE door anderen dan de persoon welke overlijd, daarmee betreft dit een andere situatie dan de BDE, NDE en RED.
Vaak is dit iemand die op dat moment fysiek dichtbij is (zonder band met de patiënt) of een familielid (soms ook wel op fysieke afstand) of een zorgverlener.
In het Engels wordt dit een SDE genoemd (Shared Death Experience) of shared crossing (gedeelde oversteek). Degene die de SDE heeft, verkeerd doorgaans in alle opzichten in gezonde toestand voor, tijdens en na het voorval.
Lees er hier meer over met voorbeelden van Gedeelde-Dood-Ervaringen (GDE)
Terminale Helderheid (TH)
Bij terminale helderheid treed er een onverwacht herstel op van mentale helderheid, vaak in minuten tot uren voor het overlijden. Dit is paradoxaal, omdat het zich vaak voordoet bij een kind of volwassene wiens mentale en fysiologische achteruitgang volgens de medische diagnose onomkeerbaar wordt geacht.
Deze ervaring wijkt ver af van een Nabij-de-Dood-Ervaring (NDE). Toch treed het ook op rondom een levenseinde (in dit geval vooraf), en geeft dit ook (in andere zin) een toename van helderheid.
Uit een onderzoek van Peter Fenwick bleek dat 70% van de verpleegkundigen in zorginstellingen voorvallen had meegemaakt van TL bij dementerenden.
Een voorbeeld:
Een 94-jarige demente vrouw, die eerder niemand meer herkende, zong haar verjaardag het “lang zal ze leve” mee. Ze herkende haar familieleden en vertelde hoe gelukkig zij was om hen te zien. Kort daarna stierf ze.
Dit genoemde voorbeeld werd gegeven op het symposium “Behind and Beyond the Brain” in Portugal in 2026 door Michael Nahm. Nahm is parapsychologisch onderzoeker bij het Instituut voor grensgebieden van Psychologische en Geestelijke Gezondheid te Freiburg: